Can Sözer

1. GiriÅŸ

Otomotiv sektöründe son dönemdeki yatırımlar ile Türkiye’nin, ticari araçlar ve özellikle hafif ticari araçlar yönünden ciddi bir üretim ve ihracat üssü haline gelmesi; vergilendirme ile ilgili özellik arz eden durumlarla daha sık karşılaşılmasına yol açmaktadır.

Ãœlkemizde otomotiv sektörünün ciddi bir dolaylı vergi yükü altında bulunduÄŸu ve bu yükün piyasa dinamiklerini önemli ölçüde etkilediÄŸi açık olarak görülebilmektedir. Arz-talep dengesi üzerindeki bu etki son olarak 2009 yılının Mart ayında yapılan ÖTV indiriminde bir kez daha net bir ÅŸekilde ortaya çıkmıştır. Özellikle 1600cc motor hacminin altında olan araçlarda yaÅŸanan talep patlaması, bu dönemde üretici ve ithalatçı firmaların Türkiye’de talebi karşılayamayacak duruma gelmesine yol açmıştır.

Otomotiv sektörünün ÖTV yönünden değerlendirilmesi ayrıca bir konu olmakla birlikte; diğer bir dolaylı vergi olan (ve ithalatçı, üretici, distribütör, bayilerin yanı sıra otomotiv sektörünün dışında kalan tüm mükellefleri de yakından ilgilendiren) katma değer vergisi (KDV) yönünden binek otomobillerin ve hafif ticari araçların değerlendirilmesi yazımızın konusu teşkil etmektedir.

2. Binek otomobiller ve hafif ticari araçların ayrımı

Katma deÄŸer vergisi mevzuatında “binek otomobil” tanımına veya kapsamına yönelik açıklamalara yer verilmediÄŸi, ayrıca “hafif ticari araçların” binek otomobil kapsamında deÄŸerlendirilip deÄŸerlendirilmeyeceÄŸi hususunda düzenlemelerin bulunmadığı görülmekte; bu durum KDV yönünden uygulamada tereddütlere sebep olmaktadır.

Öte yandan, hafif ticari araçların binek otomobil mi yoksa yük taşımaya mahsus araç mı olduÄŸu hususunda Karayolları Trafik Kanunu’nda, Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu’nda ve Gümrük mevzuatında yapılan birbirinden farklı tanımlamalar bulunmaktadır. Söz konusu tanımlara izleyen bölümlerde yer verilmiÅŸtir.

2.1. Karayolları Trafik Kanunu’nda yer alan düzenlemeler

Karayolları Trafik Kanunu’nun 3’üncü maddesinde ilgili Kanun'da kullanılan terimlere iliÅŸkin açıklamalar yapılmıştır. Anılan maddede yer alan tanımlardan konuyla ilgili olanlara aÅŸağıda yer verilmektedir.

Otomobil: Yapısı itibariyle, sürücüsünden başka en çok yedi oturma yeri olan ve insan taşımak için imal edilmiş bulunan motorlu taşıttır.

Kamyonet: İzin verilebilen azami yüklü ağırlığı 3.500 kg'ı geçmeyen ve yük taşımak için imal edilmiş motorlu taşıttır.

Karayolları Trafik Kanunu'na göre taşıtlar ayrıma tabi tutulurken insan taşımaya mahsus araçlar (Otomobil, Minibüs, Otobüs) ile yük taşımaya mahsus araçlar (Kamyon, Kamyonet ve Çekici) şeklinde sınıflandırmaya tabi tutulmuştur. Kanunda ayrıca, otomobil türündeki taşıtların unsurları belirlenirken; otomobilde, sürücü dahil olmak üzere, en çok "e;sekiz"e; oturma yeri bulunabileceğine, otomobilin münhasıran insan taşımak maksadı ile imal edilmiş motorlu taşıt olduğuna ve yük taşımak maksadı ile imal ve tescil edilmiş bir taşıtın otomobil sayılamayacağına hükmedilmiştir.

Konuya iliÅŸkin daha ayrıntılı açıklamalar Karayolları Trafik YönetmeliÄŸi'nin “Tanımlar” baÅŸlıklı 3. maddesinde yer almakla birlikte; ilgili Yönetmelikte otomobiller sahip oldukları niteliklere göre sınıflandırılmış ve her tür otomobilin ayırıcı özellikleri ortaya konulmuÅŸtur.

Karayolları Trafik Kanunu ve ilgili mevzuatta yapılan “otomobil – kamyonet” ayrımının KDV uygulamasında “binek otomobil – ticari araç (hafif ticari araç)” ayrımı ile paralel olup olmadığı tartışmasının KDV uygulamasında tereddütlerin çıkış noktasını teÅŸkil ettiÄŸi görülmektedir.

2.2. Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu’ndaki düzenlemeler

Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu’nun 2. maddesinde tanımlar baÅŸlığı altında “Motorlu Taşıt” karada, havada, deniz, göl ve nehirlerde insan, hayvan ve eÅŸya taşımaya yarayan ve makine kuvvetiyle hareket eden taşıtlar olarak tanımlanmıştır. Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu’nda esas itibariyle Karayolları Trafik Kanunu'ndaki tanımlara paralel tanımlara yer verildiÄŸi görülmektedir. Bu tanımlardan konuyla ilgili olanlar aÅŸağıdaki gibidir.

Otomobil: Yapısı itibariyle, sürücüsü dahil en çok sekiz oturma yeri olan ve insan taşımak için imal edilmiş bulunan motorlu araçtır.

Panelvan: Azami toplam ağırlığı 3500 kilogramı geçmeyen, kapalı kasalı (yandan camlı olanlar dahil), sürücü kısmından başka tek veya daha fazla sıralı oturma yeri bulunan, insan ve yük taşımak için imal edilmiş olan taşıtlardır.

Kamyonet: İzin verilebilen azami yüklü ağırlığı 3,5 tonu geçmeyen ve yük taşımak için imal edilmiş motorlu araçtır.

Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu'nun 2. maddesinde yer alan otomobil tanımı ile diÄŸer taşıt tanımları, Karayolları Trafik Kanunu'nda yer alan tanımlara paraleldir; ancak Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu'nda Karayolları Trafik Kanunu’ndan farklı olarak ''panelvan'' tanımı yapılmıştır. Yine Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu’nda otomobiller (I) sayılı tabloya göre vergilendirilirken panelvanlar ise (II) sayılı tabloya göre vergilendirmeye tabi tutulmaktadır.

2.3. ÖTV ve Gümrük mevzuatında yer alan düzenlemeler

Özel Tüketim Vergisi Kanunu’na göre ÖTV kapsamına giren mallar, Türk gümrük tarife cetvelinde GTÄ°P numaraları itibariyle tanımlanan mallardır. Gümrük tarife cetvelinde taşıt araçları iki farklı gruba ayrılmaktadır: Ä°nsan taşımak üzere imal edilenler (87.02 ve 87.03 tarife pozisyonu) ve yük taşımak üzere imal edilenler (87.04 tarife pozisyonu). 87.03 tarife pozisyonu altında sınıflandırılan binek otomobilleri ve esas itibariyle insan taşımak üzere imal edilmiÅŸ diÄŸer motorlu taşıtlar % 37 ile % 84 arasında deÄŸiÅŸen oranlarda; 87.04 tarife pozisyonu altında sınıflandırılan kamyon ve kamyonet gibi yük taşımak üzere imal edilmiÅŸ araçlar ise % 4 ile % 75 arasında deÄŸiÅŸen oranlarda ÖTV’ye tabidir.

Konuya iliÅŸkin, Gümrük MüsteÅŸarlığı’nın 5 ve 8 seri no.lu Gümrük Genel TebliÄŸleri ile hafif ticari araçların sınıflandırılması yönünde alınan kararlar duyurulmuÅŸtur.

Gümrük MüsteÅŸarlığı’nın 21.04.2005 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 5 seri no.lu Gümrük Genel TebliÄŸi (Tarife-Sınıflandırma Kararları) ile “hafif ticari araç” olarak da adlandırılan insan ve yük taşımaya elveriÅŸli motorlu taşıtların dâhil oldukları GTÄ°P numaralarında deÄŸiÅŸiklik yapılmıştır. Bu kapsamda, TebliÄŸin yayımı tarihine kadar, 87.04 tarife pozisyon numarası kapsamında ve “EÅŸya taşımaya mahsus motorlu taşıtlar” adı altında, silindir hacimlerine baÄŸlı olarak % 10-75 arasında deÄŸiÅŸen oranlarda Özel Tüketim Vergisine tabi bulunan, insan ve yük taşımaya elveriÅŸli, hafif ticari araçlardan;

- Şoför ve ön yolcu bölümündeki araç içi konfor özellikleri ve iç döşemeleri araç iç kısmının her tarafından aynı olan,

- Arka kısımda emniyet kemeri montajı için sabit tertibat bulunan,

- Şoför ve ön yolcu bölümü ile yük ve insan taşınan arka bölüm arasında bir bariyer veya panel bulunmayanlar,

21.04.2005 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, 87.03 pozisyon numarası kapsamına alınmış olmakla birlikte; söz konusu tarife sınıflandırma kararı 8 seri no.lu Gümrük Genel Tebliği ile 21.07.2005 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Bu çerçevede, “hafif ticari araçlar” kapsamında deÄŸerlendirilen ve zaman zaman “çok amaçlı araç” olarak da tanımlanan Doblo, Connect, Kango, Expres, Combi, Partner, Caddy, Transporter, Starex gibi araçlar, 21.07.2005 tarihine kadar yük taşımak üzere imal edilmiÅŸ araç olarak sınıflandırılmış; ancak, 8 seri no.lu Gümrük Genel TebliÄŸi (Tarife-Sınıflandırma Kararları) ile bu araçlardan “yukarıdaki özelliklere sahip hafif ticari araçlar”, 21.07.2005 tarihinden itibaren “binek otomobili” sınıfına dahil edilmiÅŸtir.

Görüldüğü üzere söz konusu yük taşımak üzere imal edilmiÅŸ hafif ticari araçlardan 8 seri no.lu Gümrük Genel TebliÄŸi’nde belirtilen özelliklere sahip olanlar; gümrük ve dolayısıyla ÖTV uygulaması yönünden “binek otomobil” olarak deÄŸerlendirilmektedir.

Ayrıca, 8 seri no.lu Gümrük Genel TebliÄŸi’ne göre, hem yolcu hem de yük taşıyabilen araçlardan ÅŸoförün arkasında da koltuÄŸu veya yanda camları olan araçlar binek otomobil sayılmaktadır. Hatta, sadece önde iki kiÅŸilik koltuÄŸu (1 + 1) olsa dahi, ÅŸoför ve öndeki yolcunun arkasındaki kısımda emniyet kemeri veya emniyet kemeri montajı için tertibat ya da koltuk ve emniyet ekipmanı montajı için sabit tertibat bulunan, arka kısmı yolcu bölümündeki döşemeyle kaplı olan, arka kısmında da havalandırma, iç aydınlatma veya küllük bulunan, yolcu bölümü ile arka bölüm arasında sabit bir panel veya bariyer bulunmayan araçlar da binek otomobili sınıfına dahil edilmiÅŸtir.