H.Hakan KIVANÇ

Serbest Muhasebeci Mali MüÅŸavir

Yıldız Teknik Üniversitesi ÖÄŸretim Görevlisi

Bu e-posta adresini spambotlara karşı korumak için JavaScript desteğini açmalısınız

Emre POYRAZ

Serbest Muhasebeci Mali MüÅŸavir

Bu e-posta adresini spambotlara karşı korumak için JavaScript desteğini açmalısınız

GÄ°DER PUSULASININ DÜZENLENMESÄ°NÄ° GEREKTÄ°REN HALLER VE ÖZELLÄ°K ARZ EDEN HUSUSLAR

I. GÄ°RÄ°Åž

Beyan usulüne dayalı vergilemede iÅŸlemlerin kavranabilmesi yönünden belgelerle tevsik edilmesi esası benimsenmiÅŸtir. Bu nedenle mükellefler mal ve hizmet alımları ile giderlerini bir belgeye dayandırmak zorundadırlar.

213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 234 üncü maddesi ile birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usulde tespit edilenler, defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabı ve çiftçilerin; vergiden muaf esnaftan yapacakları mal ve hizmet alımları ile birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eÅŸyalarını satan kimselerden satın aldıkları mallar için gider pusulası düzenlemesi öngörülmüÅŸtür. Maliye Bakanlığı, Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 257 nci maddesinin verdiÄŸi yetkiyi kullanarak gider pusulasının kullanım alanını yayımladığı çeÅŸitli tebliÄŸlerle geniÅŸletmiÅŸtir.

Bu yazımızda gider pusulasının kanundaki yeri, ÅŸekil ÅŸartları, düzenlenmesini gerektiren haller ve gelir vergisi tevkifatına iliÅŸkin özellik arz eden durumlarla ilgili açıklamalar yapacağız.

II. GÄ°DER PUSULASI TANIMI VE ÅžEKÄ°L ÅžARTLARI

213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun “fatura yerine geçen vesikalar” la ilgili bölümünde yer alan 234 üncü maddesinde “Gider Pusulası”;

“Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usulde tespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabının ve çiftçilerin:

1. (Mülga: 22.7.1998 – 4369/82 md.)

2. (Mülga: 22.7.1998 – 4369/82 md.)

3. Vergiden muaf esnafa; yaptırdıkları iÅŸler veya onlardan satın aldıkları emtia içinde tanzim edip iÅŸi yapana veya emtiayı satana imza ettirecekleri gider pusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiÅŸ fatura hükmündedir. Bu belge birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eÅŸyalarını satan kimselerden satın aldıkları altın, mücevher gibi kıymetli eÅŸya için de tanzim edilir.

Gider pusulası, iÅŸin mahiyeti, emtianın cins ve nev'i ile miktar ve bedelini ve iÅŸ ücretini ve iÅŸi yaptıran ile yapanın veya emtiayı satın alan ile satanın adlarıyla soyadlarını (Tüzel kiÅŸilerde unvanlarını) ve adreslerini ve tarihi ihtiva eder ve iki nüsha olarak tanzim ve bir nüshası iÅŸi yapana veya malı satana tevdi olunur.

(Ek : 30/12/1980 - 2365/37 md.) Gider pusulaları, seri ve sıra numarası dahilinde teselsül ettirilir.” ÅŸeklinde ifade edilmiÅŸtir.

Maliye Bakanlığı, 01.02.1994 tarih ve 21536 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 225 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel TebliÄŸi ile gider pusulası düzenlenmesi konusunda aÅŸağıdaki açıklamaları yapmıştır;

1-Gider pusulalarında, iÅŸin mahiyeti, cinsi, adedi, fiyatı, tutarı, toplamı, tevkif edilen vergi oranı ve net tutarı; iÅŸi yaptıran ile yapanın veya emtiayı satın alan ile satanın adlarıyla soyadları (Tüzel kiÅŸilerde unvanları) adresleri, varsa vergi dairesi ve hesap numarası, seri ve müteselsil sıra numarası ve düzenleme tarihine iliÅŸkin bilgilere yer verilecektir.

2-Gider pusulaları, mükellefler tarafından anlaÅŸmalı matbaalara bastırılacak veya notere tasdik ettirilecektir. Gider pusulalarının anlaÅŸmalı matbaalarda bastırılması veya kullanılmasında "Vergi Usul Kanunu Uyarınca Vergi Mükellefleri Tarafından Kullanılan Belgelerin Basım ve Dağıtımı Hakkında Yönetmelik" hükümlerine uyulacaktır.

3-Gider pusulası en az iki örnek olarak düzenlenecektir. En az iki örnek düzenlenmeyen ve yukarıdaki bilgileri eksik olan gider pusulası hiç düzenlenmemiÅŸ sayılacaktır.

4-Düzenlenen gider pusulalarının ilk örneÄŸi iÅŸi yapana veya malı satana verilecek, ikinci örneÄŸi ise düzenleyen tarafından saklanacaktır.

Ayrıca, 06.12.1998 tarih ve 23545 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 215 Sıra No.lu Gelir Vergisi Genel TebliÄŸi’ne göre; gider pusulası düzenlenmesinin mümkün olmadığı durumlarda münhasıran bu tür ödemelere iliÅŸkin olmak üzere Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 257 nci maddesinin Maliye Bakanlığı’na verdiÄŸi yetkiye istinaden, düzenlenecek banka dekontları da gider pusulası hükmünde kabul edilecektir.

III. GÄ°DER PUSULASININ DÜZENLENMESÄ°NÄ° GEREKTÄ°REN HALLER VE GELÄ°R VERGÄ°SÄ° TEVKÄ°FATINDA ÖZELLÄ°K ARZEDEN DURUMLAR

Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usulde tespit edilenler, defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabı ve çiftçiler, vergiden muaf esnafa yaptırdıkları iÅŸler veya onlardan satın aldıkları emtia için gider pusulası düzenlemek zorundadır.

Kimlerin vergiden muaf esnaf olduÄŸu, Gelir Vergisi Kanunu’nun 9 uncu maddesinde açıklanmıştır.

Gelir Vergisi Kanunu’nun 9 uncu maddesine göre;

1. Motorlu nakil vasıtaları kullanmamak ÅŸartı ile gezici olarak veya bir iÅŸyeri açmaksızın perakende ticaret ile iÅŸtigal edenler (Giyim eÅŸyalarıyla zati ve süs eÅŸyaları, deÄŸeri yüksek olan ev eÅŸyaları ile pazar takibi suretiyle gıda, bakkaliye ve temizlik maddelerini ve sabit iÅŸ yerlerinin önünde sergi açmak suretiyle o iÅŸ yerlerinde satışı yapılan aynı neviden malları satanlar hariç)

2. Bir iÅŸyeri açmaksızın gezici olarak ve doÄŸrudan doÄŸruya müstehlike iÅŸ yapan hallaç, kalaycı, lehimci, musluk tamircisi, çilingir, ayakkabı tamircisi, kundura boyacısı, berber, nalbant, fotoÄŸrafçı, odun ve kömür kırıcısı, çamaşır yıkayıcısı ve hammallar gibi küçük sanat erbabı;

3. Köylerde gezici olarak her türlü sanat iÅŸleri ile uÄŸraÅŸanlar ile aynı yerlerde aynı iÅŸleri bir iÅŸyeri açmak suretiyle yapanlardan 47 nci maddede yazılı ÅŸartları haiz bulunanlar (51 nci madde ÅŸümulüne girenler bu muafiyetten faydalanamazlar);

4. Nehir, göl ve denizlerde ve su geçitlerinde toplamı 50 rüsum tonilatoya (50 rüsum tonilato dahil) kadar makinesiz veya motorsuz nakil vasıtaları iÅŸletenler; hayvanla veya bir adet hayvan arabası ile nakliyecilik yapanlar (Bu bentte yazılı ölçüler, birlikte yaşıyan eÅŸlerle velayet altındaki çocuklar hakkında veya ortaklık halindeki iÅŸletmelerde, bu kimselerin veya ortaklığın iÅŸlettiÄŸi vasıtalar toplu olarak nazara alınmak suretiyle tespit edilir);

5. Ziraat iÅŸlerinde kullandıkları hayvan, hayvan arabası, motor, traktör gibi vasıtalar veya sandallarla nakliyeciliÄŸi mutat hale getirmeksizin ara sıra ücret karşılığında eÅŸya ve insan taşıyan çiftçiler;

6. (DeÄŸiÅŸik: 28/3/2007-5615/1 md.) Evlerde kullanılan dikiÅŸ, nakış, mutfak robotu, ütü ve benzeri makine ve aletler hariç olmak üzere, muharrik kuvvet kullanmamak ve dışarıdan iÅŸçi almamak ÅŸartıyla; oturdukları evlerde imal ettikleri havlu, örtü, çarÅŸaf, çorap, halı, kilim, dokuma mamûlleri, kırpıntı deriden üretilen mamûller, örgü, dantel, her nevi nakış iÅŸleri ve turistik eÅŸya, hasır, sepet, süpürge, paspas, fırça, yapma çiçek, pul, payet, boncuk iÅŸleme, tığ örgü iÅŸleri, ip ve urganları, tarhana, eriÅŸte, mantı gibi ürünleri iÅŸyeri açmaksızın satanlar. Bu ürünlerin, pazar takibi suretiyle satılması ile ticarî, ziraî veya meslekî faaliyetleri dolayısıyla gelir ve kurumlar vergisi mükellefi olanların düzenledikleri hariç olmak üzere; düzenlenen kermes, festival, panayır ile kamu kurum ve kuruluÅŸlarınca geçici olarak belirlenen yerlerde satılması muaflıktan faydalanmaya engel deÄŸildir.

7. (Ek: 4/6/2008-5766/8 md.) Ticari iÅŸletmelere ait atıkları mutat olarak veya belli aralıklarla satın alanlar hariç olmak üzere, bir iÅŸyeri açmaksızın kendi nam ve hesabına münhasıran kapı kapı dolaÅŸmak suretiyle her türlü hurda maddeyi toplayarak veya satın alarak bu malların ticaretini yapanlara veya tekrar iÅŸleyenlere satanlar;

8. Yukarıdaki 1 - 7 numaralı bentlerde sözü edilen iÅŸlere benzerlik gösterdikleri, Danıştay'ın muvafık mütalaası üzerine, Maliye Bakanlığınca, kabul ve ilan olunan ticaret ve sanat iÅŸleri ile iÅŸtigal edenler, vergiden muaf esnaf olarak sayılmışlar ve bu ÅŸartları taşıyanların muaflıktan yararlanabilmeleri için ilgili esnaf odasına kayıt olmak ve durumlarını tevsik etmek suretiyle belediyeden "Esnaf Muaflığı Belgesi" almak zorunda oldukları belirtilmiÅŸtir.

Yukarıda sayılan iÅŸleri yapanların yanı sıra gezici milli piyango bileti satanlar ve gerçek ve tüzel kiÅŸilerin mallarını iÅŸ akdi olmaksızın kapı kapı dolaÅŸarak tüketiciye satanlar da esnaf muaflığından yararlanabileceklerdir.

Yine aynı madde uyarınca; ticarî, ziraî veya meslekî kazancı dolayısı ile gerçek usûlde Gelir Vergisine tâbi olanlar ile yukarıda sayılan iÅŸleri Gelir ve Kurumlar Vergisi mükelleflerine baÄŸlılık arz edecek ÅŸekilde yapanların esnaf muaflığından faydalanamayacakları ifade edilmiÅŸtir.

Mal ve hizmet alımları nedeniyle; birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabı ile çiftçiler tarafından düzenlenecek gider pusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiÅŸ fatura hükmünde kabul edilecek ve esnaf muaflığından yararlananlara (kapı kapı dolaÅŸarak mal satanlar ile milli piyango biletlerini satanlar dahil) yapılacak ödemelerden Gelir Vergisi Kanunu’nun 94 üncü maddesinin 10 ve 13 üncü bentlerindeki oranlarda gelir vergisi stopajı yapılacaktır.[1]

Gelir Vergisi Kanunu’nun 94 üncü maddesinde, yaptıkları ödemelerden vergi tevkif edecekler arasında basit usulde vergilendirilen mükellefler sayılmamıştır. Bu nedenle, basit usulde vergilendirilen mükellefler, vergiden muaf esnaftan aldıkları mal veya hizmet dolayısıyla gider pusulası düzenleyecekler, ancak Gelir Vergisi Kanunu’nun 94 üncü maddesine göre tevkifat yapmayacaklardır.[2]

Vergi Usul Kanunu, birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usulde tespit edilenler, defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabı ve çiftçilerin; vergiden muaf esnaftan yapacakları mal ve hizmet alımları ile birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eÅŸyalarını satan kimselerden satın aldıkları mallar için gider pusulası düzenlenmesini öngörmekle beraber, Maliye Bakanlığı gider pusulası uygulamasının kullanım alanını 221, 224 ve 230 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel TebliÄŸleri ve 54 Seri No.lu KDV Genel TebliÄŸi ile geniÅŸletilmiÅŸtir.

Maliye Bakanlığı, 221 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel TebliÄŸi[3] ile arızi olarak serbest meslek faaliyetinde bulunanlara yapılan ödemelerin de gider pusulası ile belgelendirilmesini uygun bulmuÅŸtur.

224 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel TebliÄŸi[4] ile de Gelir Vergisi Kanunu'nun 18 inci maddesinde sayılan faaliyetlerde bulunulup eserlerini aynı Kanunun 94 üncü maddesinde sayılan kiÅŸi veya kurumlara teslim edenlerin defter tutma ve belge düzenleme zorunluluÄŸu dışında bırakılmaları nedeniyle bu kiÅŸilere ödeme yapanların giderlerini tevsik etmek için gider pusulası düzenlemeleri gerekli görülmüÅŸtür.[5]

230 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel TebliÄŸi’nde[6] basit usulde vergilendirilen mükelleflerden satın alınan sabit kıymetlerin (taşıt satışları noter satış sözleÅŸmesi ile belgelendirilebilecektir) gider pusulası ile tevsik edilmesinin mümkün olacağı belirtilmiÅŸtir.

Gider pusulası konusuna iliÅŸkin yayınların bir kısmında “esnaf muaflığından yararlanan kiÅŸilerin dışındakilere gider pusulası düzenlense bile herhangi bir tevkifat yapılması söz konusu deÄŸildir” ifadesinin kullanıldığı görülmüÅŸtür. Bu ifade hatalıdır, zira birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabı ile çiftçiler tarafından; arızi olarak serbest meslek faaliyetinde bulunanlara yapılan ödemeler ile Gelir Vergisi Kanunu'nun 18 inci maddesinde sayılan faaliyetleri icra eden serbest meslek erbaplarından alınan eserler ile temlik edilen veya kiralanan ihtira beratları için yapılacak ödemelere iliÅŸkin olarak gider pusulası düzenlenecek ve Gelir Vergisi Kanunu’nun 94 üncü maddesinin 2 inci bendi uyarınca tevkifat yapılacaktır.[7]

Ä°zmir Vergi Dairesi BaÅŸkanlığı’nın 24.02.2006 tarih ve B.07.1.GÄ°B.4.35.17.01/KDV:02-241/771 sayılı (arızi olarak serbest meslek faaliyetinde bulunanlara yapılan ödemeler ile ilgili) özelgesi;

“Åžirketinize yapılan soru kitapçığı teslimlerinin, söz konusu eÄŸitimciler tarafından devamlılık arzedecek ÅŸekilde mutad meslek haline getirilmemesi, baÅŸka bir ifadeyle aynı yılda veya birbirini izleyen yıllarda birden fazla soru kitapçığı teslimi yapılmamış olması ÅŸartıyla, bu faaliyetin arızi serbest meslek faaliyeti olarak deÄŸerlendirilmesi ve söz konusu soru kitapçıklarının karşılığında telif ücreti olarak gider pusulası düzenleyerek %17 gelir vergisi stopajı ve %18 KDV tevkifatı yaparak net bedeli kendilerine ödeme yapmanız gerekeceÄŸi tabiidir.”

Ä°stanbul Vergi Dairesi BaÅŸkanlığı’nın 14.09.2006 tarih ve B.07.1.GÄ°B.4.34.16.01/GVK-94/2-12969 sayılı (arızi olarak serbest meslek faaliyetinde bulunanlara yapılan ödemeler ile ilgili) özelgesi;

“Bu hükümlere göre, ÅŸirketiniz tarafından hazırlanan ve tüm hakları (telif hakkı dahil) firmanız adına tescil edilen programların hazırlanmasında (proje danışmanlığı, içerik hazırlama, seslendirme vb. iÅŸlerde) görev alan öÄŸretim üyeleri ve öÄŸretmenlerin bu faaliyetleri devamlılık arzetmeyecek ÅŸekilde arızi olarak (bir takvim yılında bir defadan fazla yapılmaması halinde) kendi nam ve hesaplarına yapmaları halinde ise, elde edecekleri gelirin arızi kazanç olarak deÄŸerlendirilmesi ve tarafınızca gider pusulası düzenlenerek yapılan ödemeler üzerinden de Gelir Vergisi Kanunu’nun 94.maddesinin 2/b alt bendi gereÄŸince gelir vergisi tevkifatı yapılması gerekmektedir.”

Ä°stanbul Vergi Dairesi BaÅŸkanlığı’nın 07.05.2007 tarih ve B.07.1.GÄ°B.4.34.16.01/GVK-94 sayılı (Gelir Vergisi Kanunu'nun 18 inci maddesinde sayılan faaliyetleri icra eden serbest meslek erbapları ile ilgili) özelgesi;

“Bu hüküm ve açıklamalara göre, ÅŸirketinizin yaptığı sözleÅŸme gereÄŸi sahnede kendi eserlerini icra edecek olan ve yurtdışından gelen ses sanatçısının elde edeceÄŸi kazanç serbest meslek kazancı olup Gelir Vergisi Kanununun 18. maddesine göre gelir vergisinden istisnadır. Düzenlenecek konserler dolayısıyla ÅŸirketinizce yapılacak ödemeler için gider pusulası düzenlenmesi ve aynı Kanunun 94/2.maddesine göre tevkifat yapılması gerekmektedir.”

Ä°stanbul Vergi Dairesi BaÅŸkanlığı’nın 27.06.2008 tarih ve B.07.1.GÄ°B.4.34.16.01/GVK-18/15221 sayılı (Gelir Vergisi Kanunu'nun 18 inci maddesinde sayılan faaliyetleri icra eden serbest meslek erbapları ile ilgili) özelgesi;

“Baskı, cam altı ve duvar resimleri ile vitray vb. gibi çalışmalarınızın; sadece Gelir Vergisi Kanunu’nun 94’üncü maddesinde sayılanlara satılması halinde, tarafınızca serbest meslek makbuzu düzenlenmesine gerek olmayıp tarafınıza yapılacak ödemelerden ödemeyi yapanlarca gider pusulası tanzim edilerek Gelir Vergisi Kanunu’nun 94/2-a maddesi gereÄŸince gelir vergisi tevkifatı yapılacağı, bu tevkifat uygulamasının gelir vergisi mükellefiyetine tesir etmeyeceÄŸi ve sadece söz konusu faaliyetinize iliÅŸkin nihai vergileme olacağı hususu tabiidir.”

Buna karşın; birinci ve ikinci sınıf tüccarların, esnaf muaflığından yararlanmayan ve vergi mükellefiyeti olmayan nihai tüketicilerden alacakları mallar için gider pusulası düzenlemeleri gerekmekle beraber, bu tutarlar üzerinden herhangi bir vergi tevkifatı yapmaları söz konusu olmayacaktır.

Konu ile ilgili olarak Konya Vergi Dairesi BaÅŸkanlığı’nın 21.03.2007 tarih ve B.07.1.GÄ°B.4.42.16.01/GVK-2/747 sayılı özelgesi aÅŸağıdaki gibidir;

“Ä°kinci el eÅŸyalar için (beyaz eÅŸya, halı, mobilya vs.) esnaf muaflığından yararlanmayan ve vergi mükellefiyeti olmayan nihai tüketiciden almanız durumunda, ödeyeceÄŸiniz bedel için gider pusulası düzenlemeniz gerekmekte olup; bu bedel üzerinden gelir vergisi tevkifatı (stopaj) yapılmasına gerek yoktur.Ancak esnaf muaflığından yaralananlardan ikinci el eÅŸya alımları karşılında yapılan ödemeler için düzenlenen gider pusulalarında gelir vergisi tevkifatı (stopaj) yapılacağı tabidir.”

Ä°stanbul Vergi Dairesi BaÅŸkanlığı’nın 21.01.2008 tarih ve B.07.1.GÄ°B.4.34.16.01/GVK-94/13 sayılı özelgesi;

“Bu hükümlere göre, parçalayarak satmak üzere alacağınız hurda araçları esnaf muaflığından yararlanmayan ve vergi mükellefi olmayan nihai tüketicilerden satın almanız durumunda, nihai tüketicilere gider pusulası düzenlemeniz gerekmekte olup, ödeyeceÄŸiniz bedel için düzenleyeceÄŸiniz gider pusulasında gelir vergisi tevkifatı yapmanıza gerek bulunmamaktadır.

Ancak, hurda araçları iÅŸletmenize baÄŸlılık arz etmeyecek ÅŸekilde esnaf muaflığından yararlananlardan satın almanız halinde bu kiÅŸilere gider pusulası düzenleyerek yapacağınız ödemelerden (Gelir Vergisi Kanunu’nun 94/13-(b) maddesi uyarınca %2 oranında) gelir vergisi tevkifatı yapmanız gerekmektedir.”

Ä°zmir Vergi Dairesi BaÅŸkanlığı’nın 22.04.2009 tarih ve 176200-ÖZ/1266-3676 sayılı özelgesi;

“Esnaf muaflığından yararlanmayan ve vergi mükellefiyeti olmayan ÅŸahıstan gider pusulası düzenleyerek alınacak yazar kasa için yapılan ödemelerden gelir vergisi tevkifatı yapılması gerekmemektedir.”

Maliye Bakanlığı 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanuna göre, tüketicilerin satın aldıkları mal ve hizmetlerin geri verilerek bedelinin alınması veya baÅŸka bir mal veya hizmet ile deÄŸiÅŸtirilmesi durumunda satıcıların mükellef olmayan kiÅŸilerin yaptıkları iadenin belgelendirilmesine iliÅŸkin olarak 54 Seri No.lu KDV Genel TebliÄŸi’nde[8] satıcıların iade edilen mal nedeniyle gider makbuzu düzenlemelerini ve tüketiciden iade edilen mala ait fatura veya benzeri belgeyi bu makbuz ekinde geri almalarını öngörmüÅŸtür.Her ne kadar bu TebliÄŸde gider makbuzu ÅŸeklinde Vergi Usul Kanununda yer almayan bir belge ismi belirtilmiÅŸse de bunu gider pusulası olarak kabul etmek gerekir.[9]

Konuyla ilgili olarak Ä°zmir Vergi Dairesi BaÅŸkanlığı’nın 27.02.1998 tarih ve B.07.4.DEF.0.35.14/ 1741-3306/2401 özelgesi aÅŸağıdaki gibidir;

“Tüketiciler tarafından malların iade edilip bedellerinin geri verilmesinin istendiÄŸi durumda satıcı tarafından ödenen bedellerin KDV dahil tutarları tüketiciye iade edilecektir. Satıcılar iÅŸlemlerinin düzeltilmesi için iade edilen mal nedeniyle gider makbuzu düzenleyecekler ve tüketiciden iade edilen mala ait fatura benzeri belgeyi bu makbuz ekinde geri alacaklardır. Gider makbuzunda iade edilen mallın KDV satış bedelinden ayrı gösterilecek ve bu miktar indirdim konusu yapılmak suretiyle iÅŸlem düzeltilecektir.

Dilekçenizle, yabancı dilde öÄŸretim yapan okul ve kuruluÅŸlara toptan kitap satışı yapıldığı, daha sonra okul açıldıktan sonra kitapların bir kısmının iade edildiÄŸi belirtilmekte olup, iade edilen kitaplarla ilgili olarak yapılacak iÅŸlem konusunda görüÅŸümüzün bildirilmesi talep edilmektedir.

3065 Sayılı Katına DeÄŸer Vergisi Kanunu'nun 35'inci maddesinde, malların iade edilmesi, iÅŸlemin gerçekleÅŸmemesi, iÅŸlemden vazgeçilmesi veya sair sebeplerle matrahta deÄŸiÅŸiklik vuku bulduÄŸu hallerde, vergiye tabi iÅŸlemleri yapmış olan mükellefin bunlar için borçlandığı vergiyi; bu iÅŸlemlere muhatap olan mükellef ise indirme hakkı bulunan vergiyi deÄŸiÅŸikliÄŸin mahiyetine uygun ÅŸekilde ve deÄŸiÅŸikliÄŸin vuku bulduÄŸu dönem içinde düzelteceÄŸi belirtilmekte, ancak bu ÅŸekilde iÅŸlem yapılabilmesi için iade olunan malların fiilen iÅŸletmeye girmiÅŸ olması ve giriÅŸin defter kayıtlarıyla beyannamede gösterilmesinin ÅŸart olduÄŸu hükme baÄŸlanmış bulunmaktadır.

Buna göre, okullara yapılan kitap satışlarına fatura ve benzeri belge düzenlemek suretiyle % 8 oranında katma deÄŸer vergisi hesaplanacaktır.

DiÄŸer taraftan, 54 Seri Nolu Katma DeÄŸer Vergisi Genel TebliÄŸi'nin B/1'inci maddesinde; "3065 Sayılı Katma DeÄŸer Vergisi Kanunu'nun 8/2'nci maddesinin Bakanlığımıza verdiÄŸi yetkiye dayanılarak Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanun kapsamında ödenen katma deÄŸer vergilerinin iadesi konusunda aÅŸağıdaki ÅŸekilde iÅŸlem yapılması uygun görülmüÅŸtür.

Tüketiciler tarafından malların iade edilip bedellerinin geri verilmesinin istendiÄŸi durumlarda, satıcı tarafından ödenen bedellerin katma deÄŸer vergisi dahil tutarları tüketiciye iade edilecektir. Satıcılar iÅŸlemlerinin düzeltilmesi için iade edilen mal nedeniyle gider makbuzu düzenleyecekler ve tüketiciden iade edilen mala ait fatura benzeri belgeyi bu makbuz ekinde geri alacaklardır. Gider makbuzunda iade edilen malın katma deÄŸer vergisi satış bedelinden ayrı gösterilecek ve bu miktar indirim konusu yapılmak suretiyle iÅŸlem düzeltilecektir.

Ä°ade edilen malın yerine aynı veya baÅŸka bir malın verildiÄŸi durumlarda ise, satıcı tarafından yukarıda sözü edilen iÅŸlemlerin yanı sıra bu defa verilen yeni mal için fatura ve benzeri belge düzenleneceÄŸi tabiidir. Dolayısıyla iade edilen malların yerine verilen yeni malların deÄŸerleri dikkate alınarak belge düzenleneceÄŸinden, iade edilen mallar ile yeni verilen mallar arasında deÄŸer farkının olmaması düzeltme iÅŸlemini etkilemeyecektir." denilmektedir.

Bu itibarla, toptan satışını yaptığınız kitaplardan satılmayan kısmının okul tarafından iade edilmesi halinde, anılan genel tebliÄŸe göre iÅŸlem yapılacaktır.

Buna göre , iade edilen kitaplar için gider pusulası düzenlenecek ve bu belgede iade edilen bedel ve katma deÄŸer vergisi gösterilecek, bu miktar indirim konusu yapılmak suretiyle düzeltilecektir.

Öte yandan, kitap iadesi yapanlar 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanununun 94’üncü maddesinin 13 numaralı bendi kapsamına girmediÄŸinden iade alınan kitaplarla ilgili olarak gelir vergisi tevkifatının yapılmayacağı tabiidir.”

IV. DEÄžERLENDÄ°RME

Gider pusulası, Vergi Usul Kanunu’nun 234 üncü maddesinde vergiden muaf esnaflardan temin edilen mal ve hizmetler nedeniyle düzenlenmesi esas tutulmuÅŸtur. Bunun yanı sıra birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eÅŸyalarını satan kimselerden satın aldıkları altın, mücevher gibi kıymetli eÅŸya için de gider pusulası düzenlemesi öngörülmüÅŸtür.

Gider pusulası kayıtların belgelenmesini saÄŸlamaya yönelik olarak düzenlenen fatura yerine geçen bir belgedir. Gider pusulasının fatura hükmünde belge olarak kabul edilebilmesi için, iÅŸin mahiyeti, emtianın nevi ve cinsi ile miktar ve bedelini, hizmet bedelini ve emtia satan ve satın alan ile iÅŸ yapanla yaptıranların varsa vergi daireleri ve sicil numaraları, adı soyadı (unvanı) ve adreslerinin bulunması, tarih ve imza ile teselsül ettirilen seri numarası taşıması gereklidir.

Vergi Usul Kanunu’nda gider pusulası düzenlenecek haller Vergi Usul Kanunu’nun 234 üncü maddesinde sayılan alanla sınırlı tutulmuÅŸken, Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 257 nci maddesinin Maliye Bakanlığı’na verdiÄŸi yetkiye istinaden gider pusulasının kullanım alanı 221, 224 ve 230 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel TebliÄŸleri ve 54 Seri No.lu KDV Genel TebliÄŸi ile geniÅŸlemiÅŸtir.[10]

Buna göre ilgili tebliÄŸlerle, birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabı ile çiftçiler tarafından; arızi olarak serbest meslek faaliyetinde bulunanlara yapılan ödemeler ile Gelir Vergisi Kanunu'nun 18 inci maddesinde sayılan faaliyetleri icra eden serbest meslek erbaplarından alınan eserler ile temlik edilen veya kiralanan ihtira beratları için yapılacak ödemelere iliÅŸkin olarak gider pusulası düzenlenecektir. Ayrıca, satıcıların mükellef olmayan kiÅŸilerin yaptıkları iadenin belgelendirilmesinin ve basit usulde vergilendirilen mükelleflerden satın alınan sabit kıymetlerin tevsik edilmesinin gider pusulası düzenlenmesi ile mümkün olacağı belirtilmiÅŸtir.

KAYNAKÇA

• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu
• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu
• 215, 221, 224, 230 Seri No’lu Gelir Vergisi Genel TebliÄŸleri
• 225 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel TebliÄŸi
• 54 Seri No.lu KDV Genel TebliÄŸi
• Ä°zmir Vergi Dairesi BaÅŸkanlığı’nın 24.02.2006 tarih ve B.07.1.GÄ°B.4.35.17.01/KDV:02–241/771 sayılı özelgesi
• Ä°stanbul Vergi Dairesi BaÅŸkanlığı’nın14.09.2006 tarih ve B.07.1.GÄ°B.4.34.16.01/GVK–94/2-12969 sayılı özelgesi
• Ä°stanbul Vergi Dairesi BaÅŸkanlığı’nın 27.06.2008 tarih ve B.07.1.GÄ°B.4.34.16.01/GVK-18/15221 sayılı özelgesi
• Konya Vergi Dairesi BaÅŸkanlığı’nın 21.03.2007 tarih ve B.07.1.GÄ°B.4.42.16.01/GVK-2/747 sayılı özelgesi
• Ä°stanbul Vergi Dairesi BaÅŸkanlığı’nın 21.01.2008 tarih ve B.07.1.GÄ°B.4.34.16.01/GVK-94/13 sayılı özelgesi;
• Ä°zmir Vergi Dairesi BaÅŸkanlığı’nın 22.04.2009 tarih ve 176200-ÖZ/1266-3676 sayılı özelgesi;
• Ä°zmir Vergi Dairesi BaÅŸkanlığı’nın 27.02.1998 tarih ve B.07.4.DEF.0.35.14/1741-3306/2401 özelgesi
• M. Ä°rfan AKÅžEHÄ°R, “Gider Pusulası Düzenleyerek Yapılan Ödemelerden Tevkifat Yapılması Zorunlu Haller”, Yaklaşım Dergisi, AÄŸustos 2008
• Cevdet Okan BAHAR, “Basit Usulde Vergilendirme Esnaf Muaflığı ve Gider Pusulalarının Kullanım Alanı”, Yaklaşım Dergisi, Mart 1999
• Mehmet Ali ÖZYER, Açıklama ve Örneklerle Vergi Usul Kanunu Uygulaması, Hesap Uzmanları DerneÄŸi, Aralık 2004

[1] BAHAR, Cevdet Okan, “Basit Usulde Vergilendirme Esnaf Muaflığı ve Gider Pusulalarının Kullanım Alanı”, Yaklaşım Dergisi, Mart 1999, Sayı:75

[2] AKÅžEHÄ°R, M.Ä°rfan, “Gider Pusulası Düzenleyerek Yapılan Ödemelerden Tevkifat Yapılması Zorunlu Haller”, Yaklaşım Dergisi, AÄŸustos 2008, Sayı:188, s.134

[3] 19.02.1999 tarih ve 23616 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

[4] 07.04.1999 tarih ve 23659 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

[5] ÖZYER, Mehmet Ali, Açıklama ve Örneklerle Vergi Usul Kanunu Uygulaması, Hesap Uzmanları DerneÄŸi, Aralık 2004, s.362

[6] 30.12.1999 tarih ve 23922 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

[7] Basit usulde vergilendirilen mükelleflerin, arızi olarak serbest meslek faaliyetinde bulunanlara yapacakları ödemeleri gider pusulası ile belgelendirmeleri durumunda, GVK 94 üncü maddeye göre tevkifat yapacaklar arasında basit usulde vergilendirilenler sayılmadığından, bu ödemeleri üzerinden herhangi bir gelir vergisi tevkifatı yapmayacaklardır.

[8] 24.04.1996 tarih ve 22620 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

[9] ÖZYER, Mehmet Ali, age, s.363

[10] Kanaatimizce usule iliÅŸkin olan bu tür düzenlemelerin Vergi Usul Kanunu Genel TebliÄŸleri ile yapılması gereklidir.