Geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸi, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel SaÄŸlık Sigortası Kanunu’ nun 18. maddesinde düzenlenmiÅŸtir. Buna göre;

a- İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle iş göremezliğe uğrayan sigortalıya her gün için,

b- 5510 sayılı Kanun’ un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ile 5. madde kapsamındaki sigortalılardan hastalık sigortasına tabi olanların hastalık sebebiyle iÅŸ göremezliÄŸe uÄŸraması halinde, iÅŸ göremezliÄŸin baÅŸladığı tarihten önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiÅŸ olması ÅŸartıyla geçici iÅŸ göremezliÄŸin üçüncü gününden baÅŸlamak üzere her gün için,

c- 5510 sayılı Kanun’ un 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi ile (b) bendinde belirtilen muhtarlar ile aynı bendin (1), (2) ve (4) numaralı alt bentleri kapsamındaki sigortalı kadının analığı halinde, doÄŸumdan önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiÅŸ olması ÅŸartıyla, doÄŸumdan önceki ve sonraki sekizer haftalık sürede, çoÄŸul gebelik halinde ise doÄŸumdan önceki sekiz haftalık süreye iki haftalık süre ilâve edilerek çalışmadığı her gün için,

d- 5510 sayılı Kanun’ un 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi ile (b) bendinde belirtilen muhtarlar ile aynı bendin (1), (2) ve (4) numaralı alt bentleri kapsamındaki sigortalı kadının isteÄŸi ve hekimin onayı ile doÄŸuma üç hafta kalıncaya kadar çalışılması halinde, doÄŸum sonrası istirahat süresine eklenen süreler için

Sosyal Güvenlik Kurumu’ nca geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸi verilmektedir.

Geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸi; iÅŸ kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinde sigortalıya Sosyal Güvenlik Kurumu’ nca yapılan bir ödemedir. Ödenek, iÅŸ kazasına uÄŸrayan sigortalının çalışmadığı süre içindeki ücret kaybını kısmen giderme amacına yöneliktir. Bu nedenle, geçici nitelikte iÅŸ göremezlik halinin baÅŸladığı tarihten sigortalının yeniden çalışabilir duruma geleceÄŸi tarihe kadar geçen süre içinde verilir(1). Geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸine hak kazanabilmek için Sosyal Güvenlik Kurumu ile anlaÅŸmalı saÄŸlık kuruluÅŸlarının hekim veya saÄŸlık kurullarınca verilecek raporlarla iÅŸ göremezliÄŸe sebebiyet veren durumun ortaya konması gereklidir.

II- TRAFİK KAZASI SONUCUNDA GEÇİCİ İŞ GÖREMEZLİK ÖDENEĞİ

Ülkemizde trafik kazaları her yıl binlerce insanın hayatını kaybetmesine ve onbinlerce insanın da yaralanmasına sebep olmaktadır. Diğer yandan yetişmiş insan gücü kaybı, yaralıların tedavi süreçleri ve maliyetleri, yaşamını engelli olarak sürdürmek zorunda kalanlar, yok olan ve parçalan aileler ve ülke servetinin yok oluşu ülkemizin önemli bir tahribatla karşı karşıya olduğunun göstergesidir(2). Trafik kazası sonucu iş göremezlik raporu alan bir kimse geçici iş göremezlik ödeneğinden yararlanabilecek midir? Sigortalının geçirdiği trafik kazasının niteliği geçici iş göremezlik ödeneğine hak kazanabilmesi yönünden iki şekilde olabilir: İş kazası niteliğindeki trafik kazası ve hastalık niteliğindeki trafik kazası.

A- İŞ KAZASI NİTELİĞİNDEKİ TRAFİK KAZASI

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel SaÄŸlık Sigortası Kanunu’ nun 13. maddesinde iÅŸ kazası tanımlanmıştır. Bahse konu madde hükmüne göre iÅŸ kazası;

- Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,

- İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,

- Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,

- Bu Kanun’ un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iÅŸ mevzuatı gereÄŸince çocuÄŸuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,

- Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında

meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özre uğratan olay olarak tanımlanmıştır.

Ayrıca, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürlükleri ya da Sosyal Güvenlik Kurumu’ na bildirilen olayın iÅŸ kazası sayılıp sayılmayacağı hakkında bir karara varılabilmesi için gerektiÄŸinde, Sosyal Güvenlik Kurumu’ nun denetim ve kontrol ile yetkilendirilen memurları tarafından veya Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Ä°ÅŸ MüfettiÅŸleri vasıtasıyla soruÅŸturma yapılabilmektedir.

Sigortalının uÄŸradığı trafik kazası 5510 sayılı Kanun’ un 13. maddesindeki iÅŸ kazası tanımına uygun olarak gerçekleÅŸmiÅŸ ya da Sosyal Güvenlik Kurumu denetim elemanlarınca ya da Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Ä°ÅŸ MüfettiÅŸleri tarafından yapılan incelemeler sonucunda trafik kazasının “iÅŸ kazası” niteliÄŸinde olduÄŸu ortaya konmuÅŸsa sigortalı geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸinden faydalanabilecektir. ÖrneÄŸin; iÅŸyerinin servis aracıyla evine giderken trafik kazası geçiren sigortalı geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸinden faydalanabilecektir. Ancak, bu durumda geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸinin “iÅŸ kazası” sebebiyle verileceÄŸi noktası önemlidir.

B- HASTALIK NİTELİĞİNDEKİ TRAFİK KAZASI

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel SaÄŸlık Sigortası Kanunu’ nun 15. maddesinde hastalık hali tanımlanmıştır. Buna göre; 5510 sayılı Kanun’ un 4. maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamındaki sigortalının, iÅŸ kazası ve meslek hastalığı dışında kalan ve iÅŸ göremezliÄŸine neden olan rahatsızlıklar, hastalık hali olarak deÄŸerlendirilir.

Sigortalının geçirdiÄŸi trafik kazası iÅŸ kazası niteliÄŸinde olmayıp, günlük hayatın olaÄŸan akışı içerisinde karşılaşılan bir durum niteliÄŸinde olabilir. Hafta sonu ailesiyle pikniÄŸe giden sigortalının trafik kazası geçirmesi durumunda olduÄŸu gibi. Bunun sonucunda, Sosyal Güvenlik Kurumu ile anlaÅŸmalı saÄŸlık kuruluÅŸlarından hekim veya saÄŸlık kurulu raporu ile geçici iÅŸ göremezliÄŸini ortaya koyan sigortalı, geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸinden yararlanabilecektir. Ancak bu durumda sigortalıya ödenecek geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸi “hastalık” haline baÄŸlı olarak verilecektir.

Geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸinin “iÅŸ kazası” ya da “hastalık” sebebiyle ödenmesi sigortalı açısından bazı farklı sonuçlar doÄŸurmaktadır. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel SaÄŸlık Sigortası Kanunu’ nun 18. maddesine göre; iÅŸ kazası sonucunda iÅŸ göremezliÄŸe uÄŸrayan sigortalıya her gün için geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸi verilirken, hastalık sebebiyle iÅŸ göremezliÄŸe uÄŸraması halinde geçici iÅŸ göremezliÄŸin üçüncü gününden baÅŸlamak üzere her gün için ödeme yapılır. Ä°ÅŸ kazası sebebiyle yapılacak geçici iÅŸ göremezliÄŸi ödemelerinde prim ödeme koÅŸulu aranmazken, hastalık halinde yapılacak ödemelerde sigortalının adına iÅŸ göremezliÄŸin baÅŸladığı tarihten önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiÅŸ olması ÅŸartı aranmaktadır. Ancak, 5510 sayılı Kanun’ un 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine göre sigortalı sayılanlara iÅŸ kazası veya meslek hastalığı ya da analık halinde geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸi, genel saÄŸlık sigortası dahil prim ve prime iliÅŸkin her türlü borçlarının ödenmiÅŸ olması ÅŸartıyla yatarak tedavi süresince veya yatarak tedavi sonrası bu tedavinin gereÄŸi olarak istirahat raporu aldıkları sürede ödenmektedir.

Ayrıca, yukarıdaki deÄŸerlendirmeler geçici süreli iÅŸ göremezliÄŸe neden olan trafik kazaları için söz konusudur. Trafik kazası sonucunda sigortalı sürekli iÅŸ göremezliÄŸe de maruz kalabilir. Bu durumda, sürekli iÅŸ göremezliÄŸe sebep olan trafik kazası iÅŸ kazası niteliÄŸinde ise sigortalıya sürekli iÅŸ göremezlik geliri baÄŸlanabilecekken, hastalık niteliÄŸindeki trafik kazası sonucunda sigortalıya sürekli iÅŸ göremezlik geliri baÄŸlanmayacaktır. Ä°ÅŸ kazası niteliÄŸindeki trafik kazası sonucunda ölüm olması durumunda ise, sigortalının yakınlarına 5510 sayılı Kanun’ da öngörülen oranda gelir baÄŸlanmakta, gelir baÄŸlanmış olan kız çocuklarına evlenme ödeneÄŸi verilmekte ve ölen sigortalı için cenaze ödeneÄŸi verilmektedir.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel SaÄŸlık Sigortası Kanunu’ nun 18. maddesinin 5. fıkrasına göre; bir sigortalıda iÅŸ kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinden birkaçı birleÅŸirse, geçici iÅŸ göremezlik ödeneklerinden en yükseÄŸi verilir.

Son olarak, trafik kazası sonucunda sigortalıya Sosyal Güvenlik Kurumu’ nca verilen geçici iÅŸ göremezlik ödeneÄŸi Kurum tarafından sigorta ÅŸirketlerine rücu edilmektedir. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’ nun 91. maddesine göre bir aracın trafiÄŸe çıkabilmesi için mali sorumluluk sigortası yaptırma zorunluluÄŸu bulunmaktadır. 2918 sayılı Kanun’ un “Tedavi Giderlerinin Ödenmesi” baÅŸlıklı 98. maddesinde; “Motorlu araçların sebep oldukları kazalarda yaralanan kimselerin ilk yardım, muayene ve kontrol veya bu yaralanmadan ötürü ayakta, klinikte, hastane ve diÄŸer yerlerdeki tedavi giderleri ile tedavinin gerektirdiÄŸi diÄŸer giderleri aracın zorunlu mali sorumluluk sigortasını yapan sigortacı baÅŸvurma tarihinden itibaren sekiz iÅŸ günü içinde ve zorunlu mali sorumluluk sigortası sınırları kapsamında öder.” hükmü yer almaktadır. Buna karşın uygulamada bazı sorunlar yaÅŸanmakta ve bu konuda yasal düzenleme yapılmasına yönelik çalışmalar devam etmektedir(3).

III- SONUÇ

Trafik kazası sonucunda, Sosyal Güvenlik Kurumu ile anlaşmalı sağlık kuruluşlarının hekim veya sağlık kurullarınca verilecek raporlarla iş göremezliğin ortaya konması halinde, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından sigortalılara geçici iş göremezlik ödeneği verilmektedir. Bu ödeme, hem iş kazası niteliğindeki trafik kazaları hem de günlük hayatın olağan akışı içerisinde meydana gelen trafik kazaları sonucunda olabilmektedir.

Cem BALOÄžLU*
Yaklaşım

* Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Müfettişi

(1) A. Can TUNCAY - Ömer EKMEKÇİ, “Sosyal Güvenlik Hukuku Dersleri”, Beta Yayınevi, Ä°stanbul 2005.
(2) T.C. Sayıştay BaÅŸkanlığı, “Trafik Kazalarını Önleme Faaliyetleri: Performans Denetimi Raporu (Mayıs 2008)”, http://www.sayistay.gov.tr/rapor/rapor4.asp?id=78
(3) SAYDER, “Kazada Tedavi Masrafı Havuzdan Ödenecek”, http://www.sayder.org.tr/tr/basindan.php?b=797