Yeni Sayfa 1

I- GİRİŞ



Yurt dışı borçlanma ve tahsis işlemlerinde tereddüt edilen hususlara ilişkin
süregelen bazı konular Sosyal Güvenlik Kurumu’nun(SGK) 24.11.2009 tarih ve
2009/140 sayılı Genelgesi ile açıklık kazanmıştır. Bu nedenle sigortalılar yurt
dışı hizmet borçlanması yaparken aşağıdaki hususlara dikkat etmesinde yarar
bulunmaktadır. Sözü edilen Genelge’de öne çıkan konular aşağıda
belirtilmektedir.



II- SOSYAL GÜVENLİK SÖZLEŞMESİ İMZALANMAMIŞ ÜLKELERDE İŞ ÜSTLENEN İŞVERENLERCE
YURT DIŞINDAKİ İŞYERLERİNDE ÇALIŞTIRILMAK ÜZERE GÖTÜRÜLEN TÜRK İŞÇİLERİ



Türkiye ile sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmamış ülkelerde iş üstlenen
işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk
işçileri, 5510 sayılı Kanun’a göre 4/a sigortalısı sayılmaktadır. Bu
sigortalılar hakkında kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası
hükümleri uygulanmaktadır. Bunların uzun vadeli sigorta kollarına tabi olmak
istemeleri halinde ise haklarında isteğe bağlı sigorta hükümleri uygulanmaktadır
(5510 sK. 5/1-g).



İsteğe bağlı sigortaya prim ödemeyenlerin önünde uzun vadeli sigorta kolları
yani yaşlılık aylığı bakımından bir hakları daha bulunmaktadır. Yurt dışında
iken ya da yurda döndükten sonra yurt dışında geçen söz konusu sürelerinden
diledikleri kadarını 3201 sayılı Kanun’a göre borçlanabilmektedirler.



Bu kapsamdaki sigortalılar, aylık prim ve hizmet belgesinde “09” belge türü ile
SGK’ya bildirilen hizmetlere ait bilgisayar kayıtlarının çıktısı esas alınarak,
bunlardan ayrıca bir belge talep edilmeden talep ve beyana bağlı olarak
borçlanma işlemleri gerçekleşecektir. Ancak bu çalışmaları SGK’ya
bildirilmeyenler yurt dışı borçlanmaya dair belgeleri SGK’ya sunmaları
gerekecektir. Sigortalılar çalışmaları arasında veya sonunda her birinde bir
yıla kadar olan işsizlik sürelerini, yurt dışında bulunmaları kaydıyla
borçlanabilmeleri de mümkündür.



5510 sayılı Kanun’un 5/1-g maddesi kapsamında çalışmaları dikkate alınarak
borçlandırılarak aylık bağlananlardan, sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmamış
ülkelerde iş üstlenen Türk işverenlerin yanında çalışmalarına devam eden veya
yeniden başlayanlara bir kolaylık sağlanılarak, aylıkları kesilmeden ve sosyal
güvenlik destek primine de tabi olmadan çalışma imkânı getirilmektedir.



III- BORÇLANILACAK SÜRELERDE HİZMET ÇAKIŞMASI



Sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmış ülkelerdeki çalışmalar ile Türkiye’deki
prim ödeme sürelerinin çakışması halinde Türkiye’deki prim ödeme süreleri iptal
edilecek ve yurt dışı süreleri talep halinde borçlandırılacaktır.



Sosyal güvenlik sözleşmesi akdedilmemiş ülkelerdeki çalışmalar ile çakışan
Türkiye’deki prim ödeme sürelerin SGK’ca yapılan değerlendirmede geçerli hizmet
olarak kabul edilmesi halinde iptal edilmemekte ve bu sürelerle çakışan yurt
dışı süreleri de borçlandırılmayacaktır. Ancak, yurt dışı süreleri Türkiye’deki
hizmetlerin geçersiz kabul edilerek iptal edilmesi halinde borçlandırılacaktır.



Türkiye’deki sosyal güvenlik kanunlarına göre yurt içinde isteğe bağlı sigortaya
prim ödenen sürelerde, sözleşmesiz ülkelerde geçen sigortalılık veya ev kadını
olarak geçen süreler borçlandırılmayacaktır.



Sosyal güvenlik sözleşmelerine göre yurt dışından Türkiye’de isteğe bağlı
sigortaya prim ödemenin mümkün olduğu Fransa, İsveç ve İsviçre hariç olmak üzere
sözleşmeli ülkedeki çalışma süreleri ile Türkiye’deki isteğe bağlı sigortaya
prim ödenen sürelerin çakışması halinde, isteğe bağlı sigortalılık süreleri
iptal edilecek ve yurt dışı süreleri talep halinde borçlandırılacaktır. Ancak,
bu ülkelerdeki ev kadınlığı süreleri ile Türkiye’deki isteğe bağlı sigortaya
tabi sürelerin çakışması halinde ise isteğe bağlı sigorta geçerli kabul edilecek
ve bu sürelerdeki yurt dışında geçen ev kadınlığı süreleri
borçlandırılmayacaktır.



IV- TAHSİS TALEP TARİHİNDEKİ TAKVİM AYI İÇİNDE KESİN DÖNÜŞ YAPANLAR



Yurt dışı borçlanması yaparak yaşlılık aylığı talebinde bulunan sigortalıların
tahsis talepleri, işten ayrılmaları, ikamete dayalı bir sosyal sigorta ya da
sosyal yardım ödeneklerinin sona erdiği tarihten önce yapılsa bile, tahsis talep
tarihini takip eden aybaşından itibaren yaşlılık aylıkları bağlanacaktır.



V- ÇALIŞMADIĞI HALDE SÖZLEŞMELİ ÜLKELERDE EMEKLİLİK YAŞINA KADAR PRİM ÖDEYENLER



Hollanda da olduğu üzere(1), Türkiye’nin taraf olduğu diğer sosyal güvenlik
sözleşmesi bulunan ülke mevzuatlarına göre malûllük aylığı bağlandıktan sonra
çalışılmadığı halde yine o ülkenin mevzuatında yer alan yaşlılık aylığına hak
kazanma şartlarının yerine getirileceği tarihe kadar prim ödenmesi halinde, bu
kimseler yurt dışında çalışmamaları nedeniyle, bu ülkede prim ödenen söz konusu
sürelerdeki 3201 sayılı Kanun’a göre aylık talepleri geçerli sayılacak, aylık
bağlandıktan sonra bu şekilde prim ödeme halinin başlaması durumunda da aylıklar
kesilmeyecektir.



VI- YURT DIŞI HİZMET BORÇLANMASINDA EV KADINI OLARAK GEÇEN SÜRELERİN
BELGELENDİRİLMESİ



Yurt dışında ev kadını olarak geçen sürelerin belgelendirilmesinde, yurt dışında
oturulduğuna dair ikamet belgesi, ikamet belgesi temin edilemiyorsa yurt dışına
çıkış ve yurda giriş tarihleri, fotoğraf ve künye bilgilerinin bulunduğu
pasaport sayfalarının fotokopisi ya da emniyet müdürlüklerinden alınacak yurda
giriş-çıkış çizelgesi kullanılmaktadır. Yurt dışında ev kadını olarak geçen
sürelerin pasaport fotokopisi veya emniyet müdürlüklerinden alınacak yurda
giriş-çıkış çizelgesi ile borçlanılması halinde, sadece yurt dışında bulunulan
süreler borçlandırılacak, pasaport fotokopisi veya yurda giriş-çıkış
çizelgesinden Türkiye’de bulunulduğu tespit edilen süreler, hiçbir şekilde
borçlandırılmamaktadır.



VII- FARKLI SİGORTALILIK STATÜSÜNDE BORÇLANDIRILAN YURT DIŞI SÜRELERİ



Borçlanma işleminin, farklı sigortalılık statüsünde sonuçlandırıldığının aylık
bağlanmadan önce tespiti halinde, 5510 sK md. 4/1-c kapsamında kabul edilen yurt
dışı süreleri hariç olmak üzere, sehven farklı Kurum veya sigortalılık
statüsünde borçlandırılan yurt dışı sürelerine ait borçlanma işlemi iptal
edilmeyerek, bu süreler olması gereken sigortalılık statüsüne aktarılarak
geçerli sayılacaktır.



Borçlanma işleminin, farklı sigortalılık statüsünde sonuçlandırıldığının aylık
bağlandıktan sonra tespiti halinde de borçlanma işlemi iptal edilmeyerek,
geçerli sayılacak, yeni bir tahsis talebi alınmadan tespit edilen sigortalılık
statüsünün öngördüğü mevzuata ve ilk tahsis talep tarihine göre aylık alma
şartlarının devam edip etmediği hususu yeniden aşağıdaki şekilde
değerlendirilecektir;



- Aylık bağlanan sigortalılık statüsüne göre aylık alma şartlarının devam
ettiğinin tespiti halinde, bağlanan aylıkların aynen ödenmesine devam
edilecektir.



- Aylık aldığı sigortalılık statüsünün öngördüğü mevzuata göre aylık alma
şartlarının ortadan kalktığı ve diğer sigortalılık statüsüne göre aylığa hak
kazanıldığının tespiti halinde, aylık bağlama şartlarının oluştuğu sigortalılık
statüsüne göre yeni aylık bağlanacak, ilk bağlanan aylık ise iptal edilecektir.



- Değişen sigortalılık statüsüne göre aylık bağlama şartlarının oluşmadığının
tespiti halinde ilk bağlanan aylık iptal edilecek, sonradan aylık bağlama
şartlarının oluşması durumunda yeni aylık talebi alınmaksızın şartların oluştuğu
tarihi takip eden aybaşından itibaren yeni aylık bağlanacaktır. Aylıkları iptal
edilenler ödedikleri paraları talep edebileceklerdir.



VIII- 3201 SAYILI KANUN’DAN YARARLANARAK YAŞLILIK AYLIĞI BAĞLANANLARIN YENİDEN
ÇALIŞMAYA BAŞLAMALARI



Yurt dışı hizmet borçlanmasından yararlanarak aylık bağlananlar 5510 sK. md.
4-1/a, b kapsamında çalışmaları halinde sosyal güvenlik destek primine tabi
olarak çalışması yasak olduğundan bunların aylıkları kesilmektedir. Bu nedenle
aylığın başlayacağı tarih itibariyle sigortalılığına esas işinden ayrılmayan ya
da faaliyetini sona erdirmeyenlere aylık bağlanmayacağı gibi, aylık bağlandıktan
sonra sigortalılığa esas bir işte çalışmaya ya da faaliyete başlayanların
aylıklarının çalışmaya veya faaliyete başladıkları tarih itibariyle kesilecektir
(3201 sK. md. 6/B). Yalnız aylık bağlandıktan sonra tarımsal faaliyetine devam
edenler aylıklarının sosyal güvenlik destek primine tabi tutulmaksızın
ödenmesine devam edilecektir.



IX- SONUÇ



SGK’nın 24.11.2009 tarih ve 2009/140 sayılı Genelge ile getirilen en önemli
uygulama değişikliği, farklı sigortalılık statüsünde sonuçlandırılarak
08.05.2008 tarihinden önceki hükümlere göre sehven borçlandırılan sürelere ait
işlemler iptal edilmekteyken, yeni uygulama ile yurt dışı sürelerine ait
borçlanma işlemi iptal edilmemekte, bu süreler olması gereken sigortalılık
statüsüne aktarılarak geçerli sayılmaktadır. Diğer konularda ise uygulamada
tereddüde düşülen konular aydınlatılmıştır.



Öngörülen yukarıda açıklamalar çerçevesinde bu düzenlemenin aksine reddedilen
tahsis talepleri geçerli sayılacak, kesilen aylıklar da yeniden bağlanacaktır.
Yine iptal edilen borçlanma işlemleri, yukarıdaki açıklamalara göre yeniden
değerlendirilerek, gereği SGK’ca yapılacaktır. Bu durumda bulunan sigortalıların
SGK’ya yeniden başvurmaları gerekmektedir.



* Sosyal Güvenlik Kurumu Başmüfettişi, Çalışma ve Endüstri İlişkiler Uzmanı



(1) Hollanda mevzuatına göre bu ülkede ikamet eden ve maluliyet oranları % 80 -
% 100 arasında belirlenmiş ve yıllık kontroller sonucunda sağlık durumlarında
herhangi bir değişme olmadığı ve düzelemeyecekleri kesinlik kazandığı için daimi
iş göremez statüsünde sayılanlara 65 yaşına kadar “Daimi İş göremezlik Nedeni
ile Erken Emeklilik Aylığı” bağlanmaktadır.







Başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Ercüment ÖZTÜRK 'e aittir ve makale,
yazarı tarafından Yaklaşım / Mart 2010 / Sayı: 207 de yayınlanmıştır.