Mehmet Korkusuz

GiriÅŸ

Kanunkoyucu, Katma DeÄŸer Vergisi Kanunu’nun 8 inci maddesinde verginin mükellefinin kimler olduÄŸunu belirledikten sonra, hemen izleyen maddesinde de, belirli hallerde mükellefler dışında vergiyi doÄŸuran iÅŸleme taraf olanları da verginin ödenmesinden sorumlu tutmaya Maliye Bakanlığı’nın yetkili olduÄŸunu hükme baÄŸlamıştır. Bu baÄŸlamda, mükellefin Türkiye içinde ikametgâhının, iÅŸyerinin, kanunî merkezi ve iÅŸ merkezinin bulunmaması hallerinde ve gerekli görülen diÄŸer hallerde Maliye Bakanlığı, vergi alacağının emniyet altına alınması amacıyla, vergiye tabi iÅŸlemlere taraf olanları verginin ödenmesinden sorumlu tutabilmektedir.

Madde metninde, ‘’ … gerekli görülen diÄŸer hallerde …‘’ ibaresine yer verilmek suretiyle Bakanlığın yetki sınırları, kendisinin serbestçe belirleyebileceÄŸi kadar geniÅŸ tutulmuÅŸtur.

Kanunkoyucu, belirlenmesi konusunda Maliye Bakanlığı’nı oldukça geniÅŸ biçimde yetkili kıldığı yukarıdaki durumun dışında, yine aynı maddede belirtilen bir baÅŸka durumda da, daha açık bir ifade ile, fiilî yada kaydî envanter sırasında belgesiz mal bulundurulduÄŸu veya belgesiz hizmet satın alındığının tespit edilmesi halinde de, bu alışlar nedeniyle ziyaa uÄŸratılan katma deÄŸer vergisinin, bu malları teslim eden veya hizmeti ifa eden mükelleften deÄŸil belgesiz mal bulunduran veya hizmet satın alan mükelleften aranacağını hüküm altına almıştır.

DiÄŸer vergi kanunlarında da benzerlerini gördüÄŸümüz bu sorumluluk uygulamasının gerekçesi, verginin tahsilinin güvenliÄŸinin saÄŸlanmasıdır. Ä°dare, malı satan veya hizmeti yapana ödenmesi gereken katma deÄŸer vergisinin, alıcı tarafından doÄŸrudan kendi vergi dairesine ödenmesi suretiyle bu güvenliÄŸi saÄŸlamaktadır.

Maliye Bakanlığı, Kanun’un 9 uncu maddesi ile kendisine verilen yetkiyi, verginin yürürlükte bulunduÄŸu yirmi yılı aÅŸan süre içinde çeÅŸitli defalar kullanarak, katma deÄŸer vergisinin mükellefinin yanı sıra iÅŸleme taraf olanlar tarafından sorumlu sıfatıyla ödenmesini de kararlaÅŸtırmıştır.

Tevkifat ( sorumluluk) uygulamasının ilk örneklerinden biri, (51) seri numaralı KDV Genel TebliÄŸi ile 1996 yılında baÅŸlanılan fason tekstil ve konfeksiyon iÅŸleri ile hurda metal alımlarında tevkifat uygulamasıdır. Anılan TebliÄŸ ile, o tarihte, hem fason hizmet bedeli üzerinden ve hem de hurda metal alımlarında teslim bedeli üzerinden hesaplanan katma deÄŸer vergisinin 2/3'ünün, fason iÅŸ yaptıranlar tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilmek üzere tevkifata tabi tutulması ; fason iÅŸ yaptıranlar ile hurda metal teslimi yapanların , tevkifat tutarını, teslim veya hizmetin yapıldığı dönemde vergi sorumlularına ait II no.lu katma deÄŸer vergisi beyannamesi ile beyan etmeleri ve bu tutarı aynı döneme ait I no.lu katma deÄŸer vergisi beyannamesinde indirim konusu yapmaları kararlaÅŸtırılmıştır.

Bu uygulamanın ardından, 1998 yılında (68) seri numaralı KDV Genel TebliÄŸi ile, ithalatçılar rafineriler, akaryakıt dağıtım firmaları ve akaryakıt bayileri dışında kalan satıcılar tarafından, gerçek usule tabi katma deÄŸer vergisi mükellefleri ile kamu kurum ve kuruluÅŸlarına yapılan, motorin, benzin ve fuel oil teslimleri uygulama kapsamına alınmış ve teslim bedeli üzerinden hesaplanacak katma deÄŸer vergisinin % 90'ının satıcıya ödenmeyerek alıcılar tarafından vergi sorumlularına ait 2 numaralı katma deÄŸer vergisi beyannamesi ile beyan edilmesi ve vergi dairesine yatırılması benimsenmiÅŸtir.

Yine, Bakanlıkça 2003 yılında yayımlanan (89) seri numaralı KDV Genel TebliÄŸi ile, siyasi partiler, sendikalar, kamu menfaatine yararlı dernekler, Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınan vakıflar, vakıflarca kurulan üniversiteler ile tarımsal amaçlı kooperatifler dışındaki kurum ve kuruluÅŸların, bankaların, sermayelerinin %51 veya daha fazlası kamuya ait iÅŸletmeler ve özelleÅŸtirme kapsamındaki kuruluÅŸların inÅŸaat taahhüt iÅŸleri, satın aldıkları temizlik hizmetleri, özel güvenlik hizmetleri, makine, teçhizat ve demirbaÅŸlara ait bakım ve onarım hizmetleri, personele verilen yemek servisi ve danışmanlık ve denetim hizmetleri tevkifat uygulaması kapsamına dahil edilmiÅŸtir.

2004 yılında yayımlanan (91) seri numaralı Genel TebliÄŸ ile de, Genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, il özel idareleri, belediyeler ve bunların teÅŸkil ettikleri birlikler, döner sermayeli kuruluÅŸlar, Kanunla kurulan kamu kurum ve kuruluÅŸları, Kamu kurumu niteliÄŸindeki meslek kuruluÅŸları, Üniversiteler (vakıf üniversiteleri hariç), Kanunla kurulan veya tüzel kiÅŸiliÄŸi haiz emekli ve yardım sandıkları, Bankalar ve özel finans kurumları, Kamu iktisadi teÅŸebbüsleri (Kamu Ä°ktisadi KuruluÅŸları, Ä°ktisadi Devlet TeÅŸekkülleri), ÖzelleÅŸtirme kapsamındaki kuruluÅŸlar Organize sanayi bölgeleri ile menkul kıymetler, vadeli iÅŸlemler borsaları dahil bütün borsalar ve yarıdan fazla hissesi doÄŸrudan yukarıda sayılan kurum ve kuruluÅŸlara ait olan (tek başına ya da birlikte) kurum, kuruluÅŸ ve iÅŸletmelerin, birbirlerine karşı ifa ettikleri hariç olmak üzere, satın aldıkları yapım iÅŸleri ile bu iÅŸlere iliÅŸkin mühendislik-mimarlık ve etüt-proje hizmetleri, temizlik, bahçe ve çevre bakım hizmetleri, özel güvenlik hizmetleri, makine, teçhizat, demirbaÅŸ ve taşıtlara ait tadil, bakım ve onarım hizmetleri, her türlü yemek servisi ve danışmanlık ve denetim hizmetleri tevkifat uygulaması kapsamına alınmıştır.

Maliye Bakanlığı’nın 2005 yılında yayımladığı (96) seri numaralı Katma DeÄŸer Vergisi Genel TebliÄŸi ile tevkifat kapsamına alınan iÅŸlem, bakır ve bakır alaşımlarından mamul ürünlerin teslimi olmuÅŸ ve Bakanlık, bu ürünlerin tesliminde % 90 oranında tevkifat uygulanmasını kararlaÅŸtırmıştır. Aynı uygulamaya, 2007 yılı Mayıs ayında yayımlanan (104) seri numaralı Genel TebliÄŸ ile de çinko ve alüminyum mamullerinin teslimi de dahil edilmiÅŸtir.

Tevkifat uygulaması, yukarıda belirtilen TebliÄŸlerde yapılan açıklamalarla sürdürülürken, Bakanlık, fason olarak yaptırılan tekstil ve konfeksiyon iÅŸlerinde KDV oranının % 18’den % 8’e düÅŸürülmesinin ardından, Haziran 2007 ayında yayımladığı (105) seri numaralı KDV Genel TebliÄŸi ile, on yılı aÅŸan bir süredir yapılmakta olan fason olarak yaptırılan tekstil ve konfeksiyon iÅŸlerinde sorumluluk uygulamasına 01.07.2007 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere son vermiÅŸtir.

Ancak, bu kararın uygulaması sadece altı ay sürmüÅŸ ve son olarak 30.12.2007 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan (107) seri numaralı KDV Genel TebliÄŸi ile, fason olarak yaptırılan tekstil ve konfeksiyon iÅŸlerinde tevkifat uygulamasına 05.01.2008 tarihi itibarıyla geri dönülmüÅŸtür. Tevkifatın oranı da ½ olarak belirlenmiÅŸtir. Yani, fason olarak yaptırılan tekstil ve konfeksiyon iÅŸlerinde fason hizmet bedeli üzerinden hesaplanan katma deÄŸer vergisinin ½’sinin, fason iÅŸ yaptıranlar tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilmek üzere tevkifata tabi tutulması, kalan ½’lik kısmının ise fason iÅŸi yapanlara ödenmesi kararlaÅŸtırılmıştır.

Bunun yanısıra, aynı TebliÄŸ ile, kütlü ve elyaf pamuk, linter pamuk, pamuk lifi döküntüleri, natürel veya tops haldeki tiftik, yün ve yapağı ile sığır, at, koyun, kuzu, keçi ve oÄŸlakların ham post ve derilerinin tesliminde de alıcılar tarafından ½ oranında tevkifat uygulanarak sorumlu sıfatıyla beyan edilmesi kararlaÅŸtırılmıştır.

Bu yazımızda, fason tekstil ve konfeksiyon işlerinde yeniden başlanılan tevkifat uygulaması ile ilgili usul ve esaslar konu edilmektedir.

II. FASON TEKSTÄ°L VE KONFEKSÄ°YON Ä°ÅžLERÄ°NDE YENÄ°DEN BAÅžLANAN TEVKÄ°FAT UYGULAMASININ USUL VE ESASLARI

Maliye Bakanlığı, (107) seri numaralı KDV Genel TebliÄŸinde, fason tekstil ve konfeksiyon iÅŸlerinde tevkifat uygulamasına yeniden baÅŸlanacağını duyurduktan sonra, uygulamanın kapsamı ile usul ve esaslarının daha önce yayımlanmış bulunan 51, 53 ve 58 seri numaralı KDV Genel TeblliÄŸlerinde yapılan ve (107) numaralı TebliÄŸe aykırı olmayan açıklamalara göre belirleneceÄŸini ifade etmiÅŸtir.

II.1 Teksil ve konfeksiyon iÅŸlerinde fason imalat nedir ?

Fason imalatın ÅŸartı, imal edilecek mal ile ilgili ana hammadde baÅŸta olmak üzere hammaddelerin fason iÅŸ yaptıranlarca temin edilmesidir.

Fason iÅŸlerde mamul bir bütün olarak imal ettirilebileceÄŸi gibi, üretim aÅŸamaları itibariyle kısmi olarak fason iÅŸ yaptırılması da mümkündür. ÖrneÄŸin; bir konfeksiyon firmasının pazarlayacağı gömleklerin kumaşını, kesimini, dikimini ayrı ayrı firmalara fason olarak yaptırması halinde her bir kısmi iÅŸ tevkifat uygulaması kapsamına girecektir. Deriden mamul giyim eÅŸyasının fason iÅŸleri de tevkifat uygulaması kapsamında bulunmaktadır.

Fason olarak yaptırılan tekstil ve konfeksiyon iÅŸlerinde tevkifat uygulaması, giyim eÅŸyaları ile sınırlı olmayacaktır. Perde, mobilya kumaşı, havlu, oto koltuk kumaşı, çuval ve benzerleri ile bunların imalinde kullanılacak iplik veya kumaÅŸa verilen fason hizmetlerde de katma deÄŸer vergisi tevkifatı yapılması gerekmektedir.

Fason iÅŸ yapanların, baÅŸkalarına fason iÅŸ yaptırmaları, her iki fason iÅŸ bakımından tevkifat uygulamasına engel deÄŸildir. ÖrneÄŸin, imal edip pazarladığı pantolonların bir kısmını fason olarak imal ettiren bir mükellef, aynı zamanda ihracatçı firmalara fason olarak erkek takım elbisesi imal ediyorsa, fason yaptırdığı pantolonlar için kendisi tevkifat uygulayacak, ihracatçıya yaptığı fason takım elbiseler için ise ihracatçı tarafından tevkifat uygulanacaktır.

Fason olarak yapılan iÅŸlerde fason iÅŸi yapanlar tarafından kullanılan iplik, tela, fermuar, düÄŸme, astar ve benzeri her türlü yardımcı madde ve malzemeler, fason hizmet bedeline dahil edilecektir. Fason iÅŸ için kullanılan bu madde ve malzemelerin ayrı fatura edilmesi söz konusu olmayacaktır.

Tekstil ve konfeksiyon sektöründeki boya, apre, baskı ve kasarlama iÅŸlerinde, boya ve kimyevi maddelerin iÅŸi yaptıranlar tarafından temin edilip, bu iÅŸleri yapanlara verilmesi halinde tevkifat uygulanacak, boya ve kimyevi maddelerin bu iÅŸleri yapanlar tarafından temin edilip kullanılması halinde tevkifat yapılmayacaktır. Bu sayılanlar dışında kalan, ütüleme, çözgü, haşıl, dikim, kesim, kapitone, traÅŸlama, zımpara, ÅŸardon, yakma, ram, nakış ve benzeri bütün iÅŸler tevkifat uygulamasına tabi olacaktır. Ancak, bu iÅŸlerin biraz önce sayılan boya, baskı, apre ve kasarlama iÅŸlerinin bir unsuru veya tamamlayıcsı olarak onlarla birlikte yapılıyorsa, aynı faturada gösterilmeleri kaydıyla bu iÅŸler tevkifat uygulaması bakımından boya, baskı, apre ve kasarlama hizmetleri gibi iÅŸlem görecektir.

II.2 Tevkifat uygulaması belgelerde nasıl gösterilecektir ?

Fason iÅŸ yapanlar tevkifat uygulanacak hizmetleri nedeniyle düzenleyecekleri faturada; fason hizmet bedeli ve bu bedel üzerinden hesaplanan katma deÄŸer vergisi ile, vergi tutarlarının tevkifat uygulanacak kısmı ile fason iÅŸ yaptırandan tahsil edilecek kısmını ayrı ayrı göstereceklerdir.

II.3 Yapılan tevkifat hangi beyannamede nasıl gösterilecektir ?

Fason iÅŸ yaptıranlar, tevkifat tutarını, teslim veya hizmetin yapıldığı dönemde vergi sorumlularına ait (II) numaralı katma deÄŸer vergisi beyannamesi ile beyan edecekler ve bu tutarı aynı döneme ait ( I ) numaralı katma deÄŸer vergisi beyannamesinde indirim konusu yapacaklardır. Fason iÅŸ yapana ödenen hesaplanan katma deÄŸer vergisinin 1/2'si tutarındaki kısım ise fason iÅŸle ilgili faturanın defterlere kaydedildiÄŸi dönemde indirim konusu yapılacaktır. Fason iÅŸ yaptıranlar, beyan edilen tevkifata ait tahakkuk fiÅŸi ile verginin ödendiÄŸine dair vergi dairesi alındılarının kaÅŸeli ve imzalı fotokopilerini, beyannamenin verildiÄŸi tarihi izleyen ayın ilk 10 günü içinde satıcıya intikal ettireceklerdir.

II.4 Fason teksitl ve konfeksiyon işlerinde yapılacak tevkifatın oranı nedir ?

Fason olarak yaptırılan tekstil ve konfeksiyon iÅŸlerinde, fason hizmet bedeli üzerinden hesaplanan katma deÄŸer vergisinin 1/2'si, fason iÅŸ yaptıranlar tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilmek üzere tevkifata tabi tutulacak, kalan 1/2'si ise fason iÅŸ yapana ödenecektir.

II.5 Tevkifatı yapan mükelleflerin sorumlulukları nasıl belirlenmiÅŸtir ?

Katma deÄŸer vergisini sorumlu sıfatıyla vergi dairesine nakden veya mahsuben ödeyenler, bu iÅŸlemlerle ilgili olarak önceki safhalarda ortaya çıkan verginin Hazine'ye intikal etmemiÅŸ olması nedeniyle müteselsil sorumluluk uygulaması ile muhatap tutulmayacaklardır.

II.6 Fason teksitl ve konfeksiyon işlerinde tevkifat uygulamasından doğan Katma Değer Vergisi alacaklarının iadesinin kuralları nelerdir ?

a) Fason olarak yaptırılan tekstil ve konfeksiyon iÅŸlerinde tevkifat uygulamasından doÄŸan KDV alacakları, münhasıran vergi inceleme raporu ile iade edilecektir. Bu tutarların Yeminli Mali MüÅŸavir Raporu ile aidesi mümkün olamayacaktır.

b) Ä°ade talebi, vergi incele raporunun vergi dairesine intikal ettiÄŸi tarih itibariyle geçerlilik kazanacaktır.

c) Aynı iÅŸlem dolayısıyla, tevkifat ve indirimli oran uygulaması sebebiyle iade alacağının doÄŸduÄŸu durumlarda, öncelikle tevkifattan doÄŸan Katma DeÄŸer Vergisi alacağı, mükellefin isteÄŸine baÄŸlı olarak nakden ve/veya mahsuben iade edilecektir.

d) Tekstil ve konfeksiyon sektöründeki fason iÅŸlerle ilgili tevkifat uygulamasından doÄŸan KDV alacakları ile ilgili olarak, mükelleflerin, iÅŸletmelerinde çalışanların ücretlerine ait gelir vergisi stopaj ve SSK prim borçlarına yönelik mahsuben iade talepleri, miktara bakılmaksızın ; kendilerine ait diÄŸer vergi borçlarına yönelik mahsuben iade talepleri de 2.000.-YTL' yi aÅŸmaması halinde teminat veya inceleme raporu aranılmaksızın yerine getirilebilecektir.

e) Mahsup talebinin yerine getirilebilmesi için dönem beyannamesine ek olarak mahsup dilekçesi ve tevkifat uygulanan iÅŸleme ait faturaların onaylı örneklerinin veya bu faturaların dökümünü ihtiva eden bir listenin eklenmesi gerekmektedir.

f) Ä°ade alacağının indirimli oran uygulamasından doÄŸan kısmı, tevkifat uygulaması ile ilgili inceleme raporunun aynı yıl içinde vergi dairesine ibraz edilmesi halinde mahsuben, yıl geçtikten sonra ibraz edilmesi halinde ise nakden ve/veya mahsuben iade edilecektir.

g) Sorumlu sıfatıyla vergi dairesine nakden veya mahsuben katma deÄŸer vergisi ödeyenlerin bu iÅŸlemlerle ilgili iade ve mahsup talepleri, haklarında olumsuz rapor bulunan mükelleflerden mal ve hizmet alışları olsa dahi genel esaslara göre yerine getirilecektir.

h) Fason olarak yaptırılan tekstil ve konfeksiyon iÅŸlerinde tevkifat uygulaması ile ilgili olarak daha önce yayımlanmış Genel TebliÄŸlerde iadeye iliÅŸkin olarak yapılan açıklamalar, (107) numaralı Genel TebliÄŸe aykırı olmamak koÅŸuluyla bundan sonra da geçerli olacaktır.